Aan het einde van de strenge winter van 1944-1945 kwam een groot deel van het voedseltransport tot stilstand. De westelijke provincies verhongerden. In Engeland werd het plan gevat om voedsel te distribueren met behulp van vliegtuigen. De Britse Royal Air Force zou dit, onder andere met Poolse en Australische eenheden, gaan uitvoeren onder de naam Manna, verwijzend naar het 'hemelse voedsel' uit de Bijbel. Manna begon op 29 april 1945. Enkele dagen later voegde de Amerikaanse USAAF zich bij deze missie. De Amerikaanse operatie kreeg de naam Chowhound, wat zoiets betekent als 'veelvraat'. Op 2 mei 1945 werd het eerste voedsel boven Hilversum afgeworpen.
Drie Amerikaanse bommenwerpers boven Hilversum. Collectie Hilversum in de Oorlog
Een oplossing voor het nijpende voedseltekort
Eind april gingen in Achterveld bij Leusden onderhandelingen van start tussen de geallieerden en de Duitse autoriteiten. Er moest dringend een oplossing worden gevonden voor het nijpende voedseltekort in het westen van Nederland. Het Zweedse wittebrood dat begin 1945 via schepen werd geleverd bracht weliswaar iets van verlichting, maar lang niet genoeg. Al langer werd nagedacht over een luchtbrug tussen Nederland en Engeland voor de aanvoer van voedsel. Waar de Oostenrijkse Rijkscommissaris van Nederland, Arthur Seyss-Inquart, aanvankelijk niet welwillend tegenover het voorstel van de geallieerden had gestaan, ging hij eind april toch overstag. Hoewel de geallieerden eigenlijk een volledige overgave van Duitsland wensten, gingen de partijen de onderhandelingen in Achterveld in met een andere inzet: een wapenstilstand. Deze zou de geallieerde vliegtuigen in staat stellen voedsel boven de hongerlijdende provincies uit te werpen. Ook zou er voedsel via de haven van Rotterdam worden aangevoerd en zouden er levensmiddelen over land worden aangevoerd. Laatstgenoemde operatie kreeg de naam Faust. Op 2 mei 1945 werd het Akkoord van Achterveld in Wageningen geratificeerd.
Amerikaanse piloten worden gebriefd voor operatie Chowhound. Collectie National Archives Washington
Geen bommen, maar voedsel
Op 29 april, nog voordat het Akkoord van Achterveld geratificeerd was, werd het eerste voedsel door Engelse vliegtuigen boven West-Nederland uitgeworpen. De Hilversummers moesten nog even wachten. De Crailose Heide was aangewezen als afwerpterrein. Veel Hilversummers verzamelden zich in de vroege ochtend van 2 mei 1945 om de geallieerde bommenwerpers te verwelkomen. Rond kwart over elf, werd het lange wachten eindelijk beloond. De bommenwerpers gooiden geen bommen uit, maar voedsel.
De volgende dag, 3 mei, werd de hulpactie herhaald. Toch was het voor velen een verwarrende situatie, want de vrede was nog niet getekend. Duitse soldaten liepen nog gewapend door Hilversum, terwijl de bevolking juichend stond te zwaaien naar de geallieerde vliegtuigen.
Drie Amerikaanse bommenwerpers boven de Crailose heide. Collectie Hilversum in de Oorlog
Verzamelen door Hilversumse burgers van de bij de Crailose heide afgeworpen voedselpakketten. Collectie Bruin Wallenburg. Foto De Groot Hilversum
De distributie van het voedsel
Toch werd het geduld van de Hilversummers nog even op de proef gesteld. Pas op 9 mei, twee dagen nadat de geallieerde legervoertuigen Hilversum waren binnengereden, werd het voedsel gedistribueerd. Tegen inlevering van de daarvoor bedoelde distributiebonnen en op vertoon van de distributiestamkaart, kon het voedsel opgehaald worden bij dezelfde winkels die al eerder levensmiddel van het Rode Kruis hadden gedistribueerd.
Matje Marinus voor de Rode Kruis-winkel Van Harten aan de Simon Stevinweg 45, poserend met Zweeds brood en margarine. In de winkeletalage Zweedse en Nederlandse vlaggen. Foto familie Van Harten. Collectie Stichting Hilversum in de Oorlog
De inhoud van de voedselpakketten
De pakketten die door de Engelsen werden uitgeworpen in het kader van operatie Manna, hadden een totaal andere inhoud dan de Amerikaanse pakketten. Het voedsel dat tijdens Operatie Manna werd uitgeworpen was verpakt in jute cementzakken. Om snel te kunnen sorteren en distribueren waren er aan de zakken papieren labels bevestigd. Onder andere thee, gist en ingeblikte lunchworst maakten deel uit van de eerste voedseldropping in de geschiedenis.
De Amerikaanse USAAF dropte vanuit Engeland legerrantsoenen in vochtbestendige kartonnen dozen. De in 1911 geboren Omroepmedewerker Léon Povel beschreef het voedsel als legerpakketten, 'grote zwaarkartonnen dozen met een ijzeren kruisband er omheen, inhoudende een heel dagrantsoen voor 10 personen. Tot nog toe bleek de inhoud te bestaan uit: boter, zout, erwten, suiker, melkpoeder, melk in blik, gedroogde gist, gedroogde eieren en gekookte gedroogde aardappelen (!), chocoladetabletten, cornedbeef, kaas in blik, bloem, boterhammenworst, peper, mosterd, gedroogd vlees, groenten in blik, ham, cigaretten, kauwgum, koffie- en limonadepoeder, scheepsbeschuit, zuurtjes, enz.'
In totaal werd bij de operaties Manna en Chowhound zo'n 11.000 ton aan voedsel gedropt.
Door de Amerikanen uitgeworpen voedsel. Collectie Hilversum in de Oorlog
Voorbeelden van uitgegooide verpakkingen. Collectie Hilversum in de Oorlog
Dank- en herinneringscultuur
1. Winkeletalage Simon Stevinweg 45, Rode Kruis-winkel Van Harten. In de etalage zijn Zweedse, Engelse en Amerikaanse levensmiddelen te zien, afkomstig van de verschillende hulpacties. Foto Hofma. Collectie Stichting Hilversum in de Oorlog
2. Houten herinneringstegel van kunstnijverheidswinkel Au bon Goût aan de Kerkstraat. Collectie Hilversum in de Oorlog
3. Herinneringstegel. De voedseldroppings boven de Crailose heide gezien vanuit Bussum. Collectie Hilversum in de Oorlog
4. Postkaart over de voedseldroppings. Collectie Hilversum in de Oorlog
Geraadpleegde bronnen
Websites:
Verder lezen
Literatuur:
- Merle Lammers, 'Ronkende reuzenvogels boven Hilversum; de voedseldroppings van 1945', Hilversums Historisch Tijdschrift. Eigen Perk (2025), 64-78.
Reactie plaatsen
Reacties